หลังจากเหตุการณ์ฝนตกหนักในช่วงเย็นของวันที่ 26 – 27 ตุลาคม 2569 ทำให้หลายคนที่เพิ่งประสบเหตุอุทกภัยเมื่อปลายปี 2568 เริ่มเกิดความกังวลว่าภัยพิบัติทางธรรมชาติอาจเกิดขึ้นซ้ำรอย ต่อมาในเช้าวันที่ 28 ตุลาคม 2569 เริ่มปรากฏภาพนิ่งถูกแชร์ส่งต่อกันบนเพจเฟซบุ๊กต่าง ๆ โดยเป็นภาพเหตุการณ์น้ำท่วมบริเวณสี่แยกอำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “สี่แยกกรงนกเขา” ซึ่งเป็นทางหลวงหมายเลข 43 อันเป็นเส้นทางสัญจรหลักของภาคใต้ตอนล่าง

ภาพดังกล่าวถูกโพสต์บนเพจ “Patani People News” พร้อมข้อความพาดหัวว่า “ด่วน! ล่าสุดน้ำท่วมพื้นที่ อ.จะนะ จ.สงขลา” และทิ้งท้ายด้วยข้อความให้กำลังใจ อย่างไรก็ตาม หลังจากโพสต์ไปเพียง 40 นาที และมียอดการมีส่วนร่วม (Engagement) ทั้งการคลิก แสดงความคิดเห็น และแชร์ต่อจำนวนหนึ่ง ต่อมาโพสต์ดังกล่าวก็ถูกลบออกไป คาดว่าสาเหตุอาจมาจากการที่มีผู้ใช้เฟซบุ๊กหลายรายเข้าไปแสดงความคิดเห็นตั้งข้อสังเกตว่าเป็นภาพเก่าเมื่อปี 2568 หรือบางรายระบุว่าเพิ่งเดินทางผ่านบริเวณดังกล่าวและไม่พบสถานการณ์น้ำท่วมตามที่ปรากฏในภาพ
แม้โพสต์ต้นทางจะถูกลบไปแล้ว แต่เพจอื่น ๆ กลับนำภาพดังกล่าวไปแชร์ต่ออย่างแพร่หลาย เช่น “เพจข่าวสาร เมืองเวียงสระ” ที่นำไปโพสต์พร้อมติดแฮชแท็กระบุว่าเป็นเหตุด่วนและเหตุการณ์ล่าสุด โดยอ้างอิงแหล่งที่มาจาก “เพจสหายชายแดนใต้” ยิ่งไปกว่านั้น ภาพดังกล่าวยังถูกนำไปนำเสนอผ่านเพจและเว็บไซต์ของสำนักข่าวระดับชาติอย่างมติชนออนไลน์ โดยมีการประทับตราสัญลักษณ์ของสำนักข่าวพร้อมพาดหัวข่าวระบุให้เฝ้าระวังสถานการณ์น้ำท่วมในอำเภอจะนะอย่างใกล้ชิด จากเหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงวงจรการกระจายข่าวลวงที่เริ่มต้นจากเพจในพื้นที่ ขยายเครือข่ายไปยังเพจข่าวอื่น ๆ และลุกลามจนสื่อมวลชนกระแสหลักนำไปรายงานต่อ ทำให้เกิดการรับรู้ในวงกว้างระดับประเทศ



ในมุมมองของการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-checking) กรณีนี้ถือเป็นสนามทดลองสำคัญ หลักการพื้นฐานประการหนึ่งของการหักล้างข้อมูลเท็จ คือการพิสูจน์ให้ได้ว่า “ภาพน้ำท่วมสี่แยกกรงนกเขา” เป็นภาพที่เกิดขึ้นจริงในปัจจุบันหรือไม่ ซึ่งจากประสบการณ์มักพบว่าข้อมูลในลักษณะนี้มักเป็น “การนำภาพเก่ามาเล่าใหม่” เนื่องจากภาพภัยพิบัติมักมีอิทธิพลต่อความรู้สึก กระตุ้นให้ผู้ใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ที่ขาดความระมัดระวังตัดสินใจแชร์ต่อทันทีโดยขาดการไตร่ตรอง
เมื่อพยายามตรวจสอบด้วยเครื่องมือออนไลน์ที่เป็นที่นิยมอย่าง “Google Reverse Image Search” กลับไม่พบภาพต้นฉบับที่ตรงกัน จึงเกิดข้อสันนิษฐานใหม่ว่าภาพนี้อาจถูกสร้างขึ้นโดยปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือไม่ แต่เมื่อนำไปตรวจสอบผ่าน “SynthID Detector” ผลปรากฏว่าไม่น่าจะเป็นสื่อที่สร้างโดย AI ดังนั้น สมมติฐานที่ต้องการหาคำตอบว่าภาพนี้ถูกเผยแพร่ครั้งแรกเมื่อใดและใครเป็นเจ้าของโพสต์ต้นฉบับจึงยังคงหาข้อสรุปไม่ได้ แม้แต่การตรวจสอบของหน่วยงานอย่าง “ThaiPBS Verify” ก็ยังระบุว่าไม่สามารถสืบหาต้นตอของภาพได้เช่นกัน แม้จะยืนยันได้ว่าเป็นสถานที่สี่แยกจะนะจริงก็ตาม

เมื่อเครื่องมือออนไลน์ไม่สามารถให้คำตอบเพื่อหักล้างสมมติฐานเรื่อง “ภาพเก่า” ได้ ผู้เขียนรวมถึง ThaiPBS Verify จึงปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ โดยหันกลับมาใช้วิธีการตรวจสอบพื้นฐานที่ทำได้ง่ายและตรงประเด็นกว่า นั่นคือการตั้งคำถามว่า “สถานการณ์ปัจจุบัน ณ สี่แยกจะนะ มีน้ำท่วมตามภาพจริงหรือไม่” ผู้เขียนได้อาศัยการตรวจสอบผ่านเครือข่ายชุมชนในพื้นที่ และได้รับการยืนยันจากผู้สื่อข่าวท้องถิ่นเจ้าของ “เพจ Songkla Report” ซึ่งมีญาติอาศัยอยู่บริเวณตลาดจะนะ โดยมีการถ่ายภาพสถานการณ์จริงมายืนยัน ผลการตรวจสอบสรุปได้อย่างชัดเจนว่า “ไม่มีเหตุการณ์น้ำท่วมบริเวณสี่แยกจะนะดังที่ปรากฏในภาพ” แม้ว่าจะมีน้ำขังรอการระบายในบางจุดของตลาดจะนะในช่วงกลางคืนอันเป็นผลจากฝนตกหนัก แต่ก็แห้งสนิทในเวลาไม่นาน

ท้ายที่สุด เพจเฟซบุ๊กของหน่วยงานราชการในพื้นที่ได้โพสต์ชี้แจงข้อเท็จจริงในเวลาต่อมาว่า ภาพที่ถูกส่งต่อกันนั้นเป็นเหตุการณ์น้ำท่วมเมื่อปี 2568 แม้จะไม่ได้ระบุถึงแหล่งที่มาต้นฉบับของภาพ แต่การออกมายืนยันในครั้งนี้ก็ช่วยหยุดความเข้าใจผิด และทำให้ประชาชนที่ติดตามข่าวสารได้รับทราบความจริงที่ถูกต้องในที่สุด
| บทสรุปและบทเรียนสำคัญ กรณีข่าวลวงน้ำท่วมสี่แยกจะนะ พบบทเรียนสำคัญในการทำ Fact-checking ระดับชุมชน ดังนี้ เครื่องมือออนไลน์ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายเสมอไป การพึ่งพาเพียงเครื่องมือตรวจสอบทางดิจิทัล เช่น Google Reverse Image Search หรือฐานข้อมูลขนาดใหญ่ อาจไม่เพียงพอสำหรับการตรวจสอบประเด็นในท้องถิ่น เนื่องจากข้อมูลบางอย่างในพื้นที่อาจเล็กเกินกว่าจะถูกบันทึกหรือเผยแพร่เป็นวงกว้างบนโลกออนไลน์การพลิกแพลงวิธีการตรวจสอบ เมื่อไม่สามารถใช้เครื่องมือออนไลน์สืบหาต้นตอเพื่อหักล้างสมมติฐานได้ การปรับเปลี่ยนมุมมองและตั้งคำถามใหม่ที่พิสูจน์ได้ง่ายกว่า เช่น เปลี่ยนจากหาต้นตอภาพเก่า เป็นการตรวจสอบว่าปัจจุบันน้ำท่วมจริงหรือไม่ จะช่วยให้ค้นพบความจริงได้รวดเร็วขึ้นเครือข่ายคนในพื้นที่คือกุญแจสำคัญในการตรวจสอบข้อมูล หากเครื่องมือดิจิทัลไม่สามารถตรวจสอบได้ แหล่งข้อมูลในพื้นที่คือสิ่งที่พึ่งพาได้มากที่สุด ดังเช่นที่ ThaiPBS Verify ใช้วิธีการสอบถามไปยัง “ร้านโชคอำนวยการช่าง” ที่ปรากฏในภาพ ขณะที่ผู้เขียนใช้การยืนยันจากเครือข่ายผู้สื่อข่าวท้องถิ่นที่มีญาติที่อาศัยในบริเวณนั้น และเครือข่ายชุมชนในพื้นที่ ซึ่งเป็นเจ้าของพื้นที่และผู้รู้ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น ณ เวลาปัจจุบัน |
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม
- เพจประชาสัมพันธ์ จังหวัดสงขลา “ข่าวปลอม อย่าแชร์ต่อ!!” https://www.facebook.com/share/p/19h6KioRjf/
- เว็บไซต์ ThaiPBS Verify “ภาพน้ำท่วมจะนะ สงขลา เป็นภาพเก่าเดือน พ.ย. 2568 ไม่ใช่เหตุการณ์ปัจจุบัน” https://www.thaipbs.or.th/verify/content/17745
- เว็บไซต์ SouthCheck “ระวังภาพเก่า เล่าใหม่ หนึ่งในกลวิธีการสร้างข่าวปลอม” https://southcheck.org/20261031-check/



