จับผิด3 ภาพคอนเทนต์ที่สร้างโดย AI ในเหตุการณ์ภัยพิบัติหาดใหญ่

ในช่วงวิกฤตภัยพิบัติธรรมชาติที่เกิดขึ้นในพื้นที่จังหวัดภาคใต้ตอนล่าง โดยเฉพาะ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา เมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน 2568 ได้ปรากฏปัญหาสำคัญคือการแพร่ระบาดของคอนเทนต์ที่สร้างขึ้นโดยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ซึ่งถูกนำมาสวมรอยว่าเป็นภาพเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้น สถานการณ์นี้นอกจากจะสร้างความเข้าใจผิดในวงกว้างแล้ว ยังส่งผลให้ผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์ อินฟลูเอนเซอร์ รวมถึงสื่อมวลชนหลายแห่ง หลงเชื่อและพากันส่งต่อข้อมูลเท็จเหล่านี้ออกไปอย่างแพร่หลาย บทความนี้จะมาสรุปรวบรวมคอนเทนต์ที่สร้างโดย AI ที่พบในเหตุการณ์ดังกล่าว เพื่อเป็นกรณีศึกษาให้รู้เท่าทันและป้องกันการตกเป็นเหยื่อของข้อมูลลวงในอนาคต

สัตว์ต่างสายพันธุ์ยังช่วยกันในยามวิกฤต แล้วมนุษย์เราล่ะ

ขณะที่ทุกภาคส่วนกำลังระดมสรรพกำลังเข้าช่วยเหลือประชาชน ได้ปรากฏภาพนิ่งภาพหนึ่งที่ถูกแชร์ส่งต่อกันมากมายในโลกออนไลน์ ภาพดังกล่าวคือมีเห็นสุนัขตัวหนึ่งกำลังคาบแมวสลิดมาส่งให้กับเจ้าหน้าที่กู้ภัยบนเรือ ด้วยองค์ประกอบที่สอดคล้องกับบรรยากาศแห่งการช่วยเหลือในห้วงเวลานั้นพอดี ทำให้ภาพนี้สามารถเข้าถึงอารมณ์ความรู้สึกของผู้คนได้ง่าย จึงมีผู้ใช้โซเชียลมีเดียจำนวนมาก รวมถึงสื่อกระแสหลักและอินฟลูเอนเซอร์ ต่างพากันกดไลก์ คอมเมนต์ และแชร์ภาพนี้ออกไปอย่างกว้างขวางด้วยความประทับใจ แต่แล้วกระแสความชื่นชมก็ต้องสะดุดลง เมื่อมีการออกมาเตือนสติว่า ภาพเหตุการณ์สุดประทับใจนี้แท้จริงแล้วเป็นเพียงภาพที่สร้างขึ้นโดยปัญญาประดิษฐ์ (AI) เท่านั้น

ภายหลังการเปิดเผยความจริง ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่ได้ยุติลง แต่กลับกลายเป็นการจุดประกายให้เกิดการสร้างภาพ AI ในลักษณะคล้ายคลึงกันแพร่กระจายไปทั่วโซเชียลมีเดีย โดยถูกนำมาดัดแปลงในลักษณะของมีม (Memes) เพื่อสร้างอารมณ์ขันหรือล้อเลียนสถานการณ์ เช่น ภาพงูเหลือมคาบแมวมาส่งให้กู้ภัย หรือภาพแมวขี่หลังจระเข้ เป็นต้น

ภาพนี้เป็นภาพที่สร้างโดย AI แต่มีคนจำนวนมากเชื่อว่าเป็นภาพจริง เนื่องจากองค์ประกอบหลายอย่างที่ทำให้ภาพดูสมจริงและเข้ากับสถานการณ์ในขณะนั้น ได้แก่

1. ความสอดคล้องกับสถานการณ์ ภาพนี้ถูกเผยแพร่ในช่วงที่มีเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ ทำให้ผู้คนมีความรู้สึกร่วมและเชื่อถือได้ง่าย
2. รายละเอียดที่ดูสมจริง องค์ประกอบต่าง ๆ ในภาพ เช่น สุนัขที่ดูมอมแมมจากการลุยน้ำ ท่าทางการคาบลูกแมว สีของน้ำที่ขุ่น และรอยเปียกบนขนสัตว์ ล้วนสร้างความรู้สึกสมจริง
3. การระบุเวลาและสถานที่ มีการระบุวันที่และเวลา รวมถึงสถานที่ (สงขลา) ซึ่งช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือ
4. อารมณ์ของภาพ ภาพนี้สื่อถึงความช่วยเหลือและความเห็นอกเห็นใจ ซึ่งเป็นอารมณ์ที่คนส่วนใหญ่มักจะตอบสนองในทางบวก

อย่างไรก็ตาม หากสังเกตดี ๆ จะพบจุดผิดปกติบางอย่างที่บ่งบอกว่าเป็นภาพ AI เช่น รายละเอียดของขนสุนัขและลูกแมวที่ดูเรียบเกินไป หรือแสงเงาที่ไม่เป็นธรรมชาติ แต่ด้วยความที่ภาพนี้ตอบสนองต่อความรู้สึกร่วมของผู้คนในขณะนั้น ทำให้หลายคนมองข้ามจุดผิดปกติเหล่านี้และเชื่อว่าเป็นภาพจริง

แก้ไขภาพต้นฉบับโดยใช้ AI

          กรณีศึกษาที่น่าสนใจเกี่ยวกับการใช้ AI ในทางที่ผิดเกิดขึ้นเมื่อหน่วยงานหนึ่งนำภาพถ่ายของหน่วยกู้ภัยที่กำลังช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมไปดัดแปลงโดยใช้ Gemini เปลี่ยนภาพของเจ้าหน้าที่ให้เป็นบุคลากรของหน่วยงานตนเอง พร้อมใส่ข้อความแอบอ้างผลงาน ภาพดังกล่าวถูกแชร์ออกไปอย่างกว้างขวาง แต่ในที่สุดก็ถูกจับได้ว่าเป็นภาพที่สร้างโดย AI เนื่องจากยังมีลายน้ำของ Gemini ปรากฏอยู่ ซึ่งภายหลังหน่วยงานดังกล่าวก็ได้ออกมายอมรับความจริงว่าได้ใช้ AI ในการแก้ไขภาพดังกล่าว พร้อมกับโพสต์ขอโทษจากการกระทำดังกล่าว

 สาเหตุที่มีคนจำนวนมากเชื่อว่าเป็นภาพจริง เนื่องจากองค์ประกอบหลายอย่างที่ทำให้ภาพดูสมจริงและเข้ากับสถานการณ์ในขณะนั้นเช่นกัน ได้แก่

1. ความสอดคล้องกับสถานการณ์ ภาพนี้ถูกเผยแพร่ในช่วงที่มีเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ ทำให้ผู้คนมีความรู้สึกร่วมและเชื่อถือได้ง่าย
2. รายละเอียดที่ดูสมจริง องค์ประกอบต่าง ๆ ในภาพ เช่น เจ้าหน้าที่กู้ภัย เรือ และบรรยากาศน้ำท่วม ล้วนสร้างความรู้สึกสมจริง
3. อารมณ์ของภาพ ภาพนี้สื่อถึงความช่วยเหลือและการทำหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ ซึ่งเป็นภาพลักษณ์ที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคยและชื่นชม

หากสังเกตดี ๆ จะพบจุดผิดปกติบางอย่างที่บ่งบอกว่าเป็นภาพ AI เช่น ใบหน้าของเจ้าหน้าที่ที่ดูคล้ายกันหรือมีลักษณะที่ไม่เป็นธรรมชาติในบางมุม หรือรายละเอียดเล็กน้อยอื่น ๆ ที่อาจดูแปลกตา แต่ด้วยความที่ภาพนี้ถูกนำเสนอในช่วงเวลาวิกฤตและตอบสนองต่อความคาดหวังของผู้คน ทำให้หลายคนมองข้ามจุดผิดปกติเหล่านี้และเชื่อว่าเป็นภาพจริง

คลิปผู้ช่วยนักการเมืองพรรคใหญ่ลุยน้ำท่วมหาดใหญ่

            เพจ Cofact โคแฟค (https://www.facebook.com/share/p/1AMxUzm7aX/) รายงานเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2568 ว่ามีการตรวจสอบคลิปวิดีโอความยาว 15 วินาที ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2568 บนบัญชีเฟซบุ๊กและ X ของนายชีพธรรม คำวิเศษณ์ ผู้ช่วย สส. บัญชีรายชื่อ พรรคเพื่อไทย คลิปดังกล่าวปรากฏภาพนายชีพธรรมสวมเสื้อสีดำ เดินอยู่ในน้ำท่วมที่อำเภอหาดใหญ่ พร้อมกล่าวว่า “ผมยืนอยู่กลางน้ำท่วมกลางเมืองหาดใหญ่เลยครับ น้ำสูงเกือบถึงเอว บ้านร้านค้าปิดกันหมด คนต้องอพยพขึ้นเรือแบบนี้กันทั้งเมือง พี่น้องประชาชนเดือดร้อนขนาดไหน ภาพมันชัดหมดแล้ว” นอกจากนี้ ยังมีการตั้งคำถามถึงความพร้อมของพรรคประชาชนในการสนับสนุนนายอนุทิน ชาญวีระกุล นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย ซึ่งจากการตรวจสอบพบว่าคลิปดังกล่าวส่วนใหญ่มีการใช้ AI สร้างคลิปขึ้นมา (ดูคลิปที่สร้างโดย AI คลิก https://www.facebook.com/watch/?v=865171156160111)

เพจ Cofact โคแฟค ตรวจสอบ พบจุดสังเกต ดังนี้

1. ภาพในคลิปส่วนใหญ่สร้างด้วย Sora ซึ่งเป็นโมเดล AI ของ OpenAI โดยสังเกตได้จากโลโก้และชื่อแอปพลิเคชัน Sora ที่ปรากฏชัดเจนตลอดทั้งคลิป
2. ป้ายชื่อร้านค้าอ่านไม่ได้ โดยป้ายชื่อร้านค้าในเมืองเป็นกลุ่มคำที่ไม่มีความหมาย
3. ป้ายกระทรวงสาธารณสุขสะกดผิด ป้ายกระทรวงสาธารณสุขมีการสะกดผิดทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทย
4. ตราครุฑดูไม่เหมือนจริง โดยตราครุฑสีทองหน้าอาคารมีลักษณะแตกต่างจากตราครุฑของจริง
5. ระดับน้ำท่วมไม่สอดคล้องกัน ระดับน้ำท่วมในภาพไม่สอดคล้องกับคำบรรยายที่ว่า “น้ำท่วมเกือบถึงเอว” โดยพื้นหลังของภาพแสดงระดับน้ำเพียงข้อเท้าเท่านั้น

อย่างไรก็ตามมีบางส่วนของคลิปที่ใช้ภาพจริง เช่น ช่วงที่นายชีพธรรมนั่งพูดอยู่ในห้อง