เมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2567 คณะทำงานโครงการคนใต้รู้เท่าทันสื่อ หรือ โครงการเสริมสร้างความร่วมมือและการมีส่วนร่วมเพื่อยกระดับการรู้เท่าทันสื่อ การเฝ้าระวังสื่อ และการสร้างสรรค์สื่อของประชาชนในจังหวัดภาคใต้ตอนล่าง คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี เชิญผู้นำชุมชนและผู้สูงอายุในพื้นที่ อ.รามัน และ อ.ยะหา จ.ยะลา มาร่วมพูดคุยเกี่ยวกับการรู้เท่าทันสื่อและเทคโนโลยีการสื่อสารของผู้สูงอายุในชุมชน เพื่อนำไปเป็นข้อมูลสำหรับการออกแบบคู่มือสูงวัยเท่าทันสื่อสำหรับแกนนำผู้สูงอายุ ประเด็นสำคัญจากการพูดคุยกัน พบว่า รูปแบบการหลอกลวงที่ผู้สูงอายุในชุมชนมักประสบปัญหา ได้แก่
- การหลอกขายสินค้าราคาถูก กลุ่มมิจฉาชีพมักจะแต่งตัวดีและเข้าหาผู้สูงอายุด้วยท่าทางที่น่าเชื่อถือ ก่อนจะเสนอขายสินค้าราคาถูกอ้างว่ามีการลดราคาพิเศษ หรือให้โอกาสในการจับฉลากรางวัล หากผู้สูงอายุถูกรางวัลก็จะถูกขอให้ชำระเงินก่อน แต่เมื่อได้รับสินค้ากลับพบว่าเป็นสินค้าที่มีคุณภาพต่ำหรือราคาถูกกว่าที่เสียเงินไปมาก
- การชวนร่วมลงทุน มิจฉาชีพจะชักชวนผู้สูงอายุให้ร่วมลงทุนในธุรกิจต่างๆ เช่น การจำหน่ายสินค้าแบบขายตรง หรือการลงทุนในโครงการที่ให้ผลตอบแทนสูง โดยอาศัยความสัมพันธ์ส่วนตัว เช่น เพื่อนบ้าน เพื่อนร่วมงาน หรือบุคคลที่น่าเชื่อถือทางศาสนา เข้ามาโน้มน้าว ซึ่งรูปแบบนี้มักเป็นการหลอกลวงแบบแชร์ลูกโซ่ที่ทำให้ผู้สูงอายุสูญเสียเงินลงทุนไปอย่างมาก
- การหลอกลวงผ่านเทคโนโลยี นอกจากรูปแบบดั้งเดิมแล้ว ผู้สูงอายุปัจจุบันยังเผชิญกับการหลอกลวงผ่านช่องทางออนไลน์ เช่น การโทรศัพท์หลอกลวง (Vishing) การส่งข้อความหลอกลวง (Smishing) หรือการหลอกลวงผ่านโซเชียลมีเดีย โดยมิจฉาชีพจะแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่ธนาคาร หรือหน่วยงานราชการ เพื่อขอข้อมูลส่วนตัวหรือหลอกให้โอนเงิน การหลอกด้วยการขู่ให้หวาดกลัว โดยอ้างว่ากระทำผิดกฎหมาย หลอกให้ร่วมลงทุน หลอกว่าจะช่วยเหลือคดีความต่าง ๆ มีการดูดเงินผ่านโทรศัพท์มือถือ การส่งข้อมูลข่าวสารเท็จ โดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับสุขภาพและสมุนไพร ซึ่งสร้างผลกระทบให้ผู้สูงอายุเสียเงินตั้งแต่ระดับหลักร้อยจนถึงหลายแสนบาท เสียความรู้สึก เครียด อับอาย และบางรายถึงขั้นหย่าร้างกันก็มี
ส่วนสาเหตุที่ผู้สูงอายุตกเป็นเหยื่อ พบว่า #ขาดความรู้และประสบการณ์ ผู้สูงอายุบางส่วนอาจไม่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี และขาดความรู้ในการป้องกันตนเองจากการถูกหลอกลวง #ความเกรงใจ ผู้สูงอายุหลายคนมักจะเกรงใจผู้อื่น จึงไม่กล้าปฏิเสธหรือสงสัยในเจตนาของผู้ที่มาติดต่อ #ความอยากได้ ความต้องการอยากได้สินค้าในราคาถูก หรือความหวังที่จะได้รับผลตอบแทนที่สูง ทำให้ผู้สูงอายุหลงเชื่อคำพูดของมิจฉาชีพได้ง่าย
นอกจากนี้ยังมีผู้สูงอายุที่รู้จักการใช้ประโยชน์สื่อสังคมดังเช่นการติดต่อสื่อสารระหว่างกัน การใช้สำหรับการเผยแพร่กิจกรรมของกลุ่มในชุมชน และเป็นช่องทางในการจำหน่ายสินค้าของกลุ่มด้วย ขณะนี้ผู้สูงอายุบางส่วนยังไม่มีโทรศัพท์มือถือใช้ก็มีเช่นกัน
ทั้งนี้เมื่อรวบรวมข้อคิดเห็นจากกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่ 5 จังหวัดภาคใต้ตอนล่างแล้ว คณะทำงานจะนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เป็นคู่มือสูงวัยเท่าทันสื่อเพื่อใช้เป็นแนวทางในการอบรมแกนนำสูงวัยเท่าทันสื่อ หลังจากนั้นแกนนำผู้สูงอายุใน 5 จังหวัดภาคใต้ตอนล่างดังกล่าวก็จะใช้เป็นคู่มือในการเผยแพร่ความรู้ดังกล่าวในชุมชนของตนเอง สำหรับโครงการเสริมสร้างความร่วมมือและการมีส่วนร่วมเพื่อยกระดับการรู้เท่าทันสื่อ การเฝ้าระวังสื่อ และการสร้างสรรค์สื่อของประชาชนในจังหวัดภาคใต้ตอนล่าง ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ ประจำปี 2567
ผู้เขียน กองบรรณาธิการ
